Didar-com

Астананың әдемі келіншегі анықталды

admin — Thu, 02 Sep 2010 00:59:04 +0000

Елордалық қыз-келіншектердің арасында өткен биылғы «Астана ханымы» байқауы мәресіне жетіп, бас жүлдені тележүргізуші, екі баланың анасы Гүлнәз Әлімгерей жеңіп алды. Ол «Қазақстан телеарнасы» арқылы жұртшылыққа жақсы таныс. Әдемілігін былай қойғанда әдептілігімен, жағымды үнімен жұрт жүрегін жаулап алған тележүргізуші келіншек әлі де талай биікті бағындырып, «қазақтың келіні» деген атақты абыроймен алып жүреріне дау жоқ. 25 пен 39 жас аралығындағы 15 келіншек қатысқан сайыста бас жүлдені иеленген Гүлназ Әлімгереймен сұхбаттасуға біз де асықтық.
- Гүлнәз, қуанышың құтты болсын! Бұл байқаудың сен үшін маңызы қандай және «Астана ханымы» атанғанда, қандай әсерде болдың?
- Ең алғаш ғаламтордан «Астана ханымы» байқауы өтеді» деген хабарламаны көзім шалып қалды. Алайда журналист болғандықтан, бұл сайыстың екі жылдан бері өтіп келе жатқанынан хабардар едім. Дереу шешім қабылдап, қатысуға бел буғаныммен, бәсеке жақындаған сайын қатты толқыдым. Ең алғаш қарсыластарымды көріп, дайындықта олардың өнерін тамашалаған кезде, қорқынышым үдей түсті. Алайда еңбегім еш кетпеді. Алланың көмегімен, туған-туыс, жора-жолдастарымның демеуімен бас жүлдеге қолым жетті. Бұл байқау - менің өмірдегі көзқарасымды аз да болса өзгертті деп айта аламын. Қарапайым қазақ қызының мүмкіндіктері орасан екенін дәлелдеген сияқтымын.
Өмірдің өзі - жарыс, бәсеке, сайыс емес пе? Мен кішкентай кезімнен бастап, түрлі конкурстарға қатысып келемін. Мен өзімнің өмірлік жарым - Нұрділдәні де конкурста жүріп таптым. Осыдан 7-8 жыл бұрын Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетінің атынан «Қозы Көрпеш - Баян сұлу» байқауына қатысқанда алғаш рет көріп, бір-бірімізге ғашық болдық. Ол жоғары курста оқитын. Университет басшылығы оны Қозының рөліне бекітіп, «Қыз сынынан» бас жүлдені жеңген мені Баян болсын деген еді. Осылайша, қасиетті ҚазҰУ-дің қара шаңырағы біздің тағдырымызды қосты. Сондықтан кезекті байқауға қатысу арқылы мен өзімнің «жарыс» үшін жаралғанымды іштей түйсіндім.
- Гүлназ, бір ұл, бір қыз тәрбиелеп отырсың, оның үстіне қызметіңіз бар. Үйде шаруаларың да жетіп артылады. Осыншама қат-қабат тірліктермен қатар, бұл байқауға қатысуға қалай уақыт таптың?
- Сіз менің қосымша түрлі «кружоктарға» баратынымды ұмытып кеттіңіз (күледі). Расында да, бұл байқауда жеңіп шығу үшін барлығын ысырып қойып, біржола тыңғылықты дайындалу қажет еді. Бірақ мені демеп, қолдау көрсеткен ең алдымен жолдасым, содан кейін - екі бүлдіршінімді бағып-қағып отырған енем. Осы кісінің арқасында мен үйдегі тірліктерге алаңдаған жоқпын. Ал дайындалу барысында жолдасым түрлі идеялар айтып, сахнада қоятын өнерімізді бірге ақылдастық. Бұл ретте жолдастарымның да көп көмегі тиді. Нұрбол Манап, Алмас Сәдубаев, Арай Даукенова, Ақмарал сынды достарымның моральдық қолдауы, осы табыстарға жетуіме бірден-бір көмек берді деп есептеймін. «Бірлесіп пішкен тон келте болмас» деген осы шығар. Қолдау көрсеткен «Қазақстан» ұлттық телеарнасының басшылығына да алғыс айтамын. Қаншама әріптестерім келіп, байқау уақытында маған бар ықыластарымен дем беріп, қуанышыма ортақтасты. Сол адамдардың бәріне тек шын көңілден алғысымды білдірем.
- «Астана ханымы» байқауының өзге байқаулардан ерекшелігі бар ма? Аруды таңдағанда қандай қасиеттері ескерілді?
- Әрине, ерекшелігі жер мен көктей. Мәселен, кәдімгі «қыз сынын» алар болсақ, бұл сайыста сұлулық, әдемілік, өнер, бойжеткеннің тағы басқа да қасиеттерін паш етуге мүмкіндігі мол. Ал бұл байқауға қатысқан барлық қыз-келіншектер балалы-шағалы, қызметі бар, оның үстіне қара шаңырақтың отымен кіріп, күлімен шығып жүрген әйелдер де бар. Менің өзім үлкен өнегелі отбасына келін боп түскен жанмын. Қолымда ата-енем, қайным бар. Сондықтан менің өмірімдегі ең бастысы - отбасымдағы береке. Отбасым, бала-шағам, туған-туысым, төрт құбылам тең болса, маған содан артық бақыт жоқ.
Ал енді байқауға келер болсақ, қатысушыларға барынша қатаң талаптар қойылды. Талаптанушылардың көптігінен өнер көрсетуге 1 минуттан артық берілген жоқ. Байқаудың ұйымдастырушылары - Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Отбасы және әйелдер ісі жөніндегі ұлттық комиссиясы және «Сезон» шығармашылық бірлестігі қатысушыларды бірнеше тур дайындады. Бәрінен бұрын қатысушыларға «Интеллектуалды турда» қобалжуға тура келді. Қазақтың салт-дәстүрі мен тарихы, мәдениеті төңірегіндегі сұрақтар басында оңай көрінгенмен әріптестерімнің көбі қиналды. «Кулинарлы сайыс» біздің салатты тез арада, дәмін келтіріп дайындау мүмкіндігімізді сынады. Келесі сайыстарда келіншектер бүлдіршіндерімен сахнаға шығып, өнерлерін көрсетті.
Менің ұлым қазақтың ұлттық киімін киіп, қара домбыраны арқасына асып, қолына қамшы ұстап «Мен қазақпын» өлеңіне шыр үйіріле билегенде, өзімнің делебем қозып, қатты қуандым. Осылайша, менің кезекті биіктікті бағындыруыма өз отбасым орасан көмек берді. Ал енді алдағы уақытта Алматыда «Қазақстан ханымы» байқауында елорда атынан сынға түсемін. Ол жерде жеңіске жеткен келіншек Сеулде өтетін «Әлем ханымы» байқауына аттанады. Сондықтан маған «Айқынның» журналистері де қолдау көрсетеді деп сенемін.

Сұхбаттасқан
Жолдасбек ДУАНАБАЙ

“Айқын” газеті

ҚЫСҚЫ АЗИАДАНЫҢ ӘНҰРАНЫ ҚАНДАЙ БОЛАДЫ?

admin — Wed, 25 Aug 2010 08:28:25 +0000

Дүбірлі доданың бойтұмары болар әуен мен әнге байқау жарияланды. Топты жарып шыққан туындығына қомақты сыйақы берілмек. Бәйге жеңімпазына бір миллион теңге! Азияда ойындарының ұйымдастыру комитеті “құлақтан кіріп бойды алатын” ән ұранды жазған жанға осындай қаржы ұсынбақ. Доданың шарты гимн сөзі оңай жатталып, әуені құлаққа сіңімді болуы тиіс. Ал, қазақ жерінде өтетін 7 Азияда әнұраны қай тілде шырқалады дегенге бір сорақылығы, әзірге нақты жауап жоқ.

ЖЕҢІС СЕЙДОЛЛА, ӘНШІ, КОМПОЗИТОР:
-Біз барлық мүмкіншілігімізді салып, әннің дұрыс болғанын, құлақтан кіріп бойды алар дейді. Орыс тілді адам болса да, шығарылған әндері құлаққа жағымды тез жатталатын сондай болғанын біз жөн көріп отырмыз.

Дегенмен, комиссия мүшелерінің кейбірі бұл пікірмен келіспейді. Яғни, болашақ әнұранның қай тілде болары тартысқа толатын түрі бар.

ҚЫДЫРӘЛІ БОЛМАНОВ, «ДЕМЕУ» ПРОДЮСЕРЛІК ОРТАЛЫҒЫНЫҢ БАСШЫСЫ:
- Бұл гимн деген түсінік болғаннан кейін міндетті түрде ол осы елдің мәдениеті мен рухымен, тілімен сәйкес болады Алла қаласа.

Бір қызығы, байқауды енді ғана жариялаған комиссия мүшелері бәйгені шапқызбай-ақ беретін, туынды бар дейді. Мысалы, Ұлытау тобының орындауындағы кез-келген әуен бәйгеден сүрінбейді деген сенімде.

ҚЫДЫРӘЛІ БОЛМАНОВ, «ДЕМЕУ» ПРОДЮСЕРЛІК ОРТАЛЫҒЫНЫҢ БАСШЫСЫ:
- Ұлытау бәйгеге қашанда дайын ғой. «Ұлытау» тұнып тұрған рух, біздің өзіміздің күй. Ол енді дайын нәрсені бізде запаста тұрады. Тіптен ештеңе болмай жатқан күнде бізде оны қарастырамыз.

Азияда “Қара жорға” биімен ашылса деген көпшіліктің тілеуі бар. Ел-арасында Ерболаттың орындауындағы “Мен қазақпын” әні Азияда әнұраны болады деген қаусет те бар. Ұйымдастыруышлар бұл тілек, ұсыныстардың бәрін міндетті түрде қарастырамыз. Бірақ, әнұран өзгеше болса дейді.

ЖЕҢІС СЕЙДОЛЛА, ӘНШІ, КОМПОЗИТОР:
- Ерболатпен байланысты, «Қара жорғамен» байланысты оның барлығы болады. Ерболаттың өлеңі де бір жерде өз орнын алады, «Қара жорғада». Басқа жерде. Өйткені оның барлығы біздің төл өнеріміз ғой. Ал, Гимн қандай болу керек? Ол тезірек жатталса керек.

Мамандар іздеген өзгеше ән мен әуен байқау нәтижесінде анықталмақ. Ұсыныстар 1 қазанға дейін қабылданады. 6 қазанға дейін іріктеу жұмыстары болады. Қазылардың сүзгісінен өткендері 7 қазандағы Гала концертте шырқалып, таңдау ел еншісіне берілмек.

http://www.almaty.tv

Өнерің болса – ортаға сал!

admin — Sun, 22 Aug 2010 05:26:06 +0000

Би өнерінің нағыз шеберлерін үлкен сыннан өткізіп, жаңа әндер мен сән үлгілерінің тұсауын кесіп, әуен мен қимылды бір арнада тоғыстыратын әлемге әйгілі GRAN FIESTA деп аталатын фестиваль-байқауы келер жылдың басында 8-15 қаңтар аралығында Испания жеріндегі Коста Браве жағалауында өткізілмек. Бұл байқауды негізгі ұйымдастырушысы испандық «Фиесталония» қозғалысы болып табылады.
Бірнеше күндерге созылатын бұл байқау өзінің жан-жақтылығымен, репертуарларға бай екендігімен ерекшеленеді. Бұған үлкен құрамдағы хореографиялық ұжымдар мен классикалық, халықтық, заманауи және спорттық би түрлерін меңгерген жекелеген шеберлер мен жезтаңдай әншілер де шақырылады. Фестивальда бишілермен қоса аспаптық, эстрадалық музыканы әуелететін жекелеген орындаушылар мен ірі оркестрлер, шағын топтар да өнер көрсетеді. Сондай-ақ вокал, дуэт орындаушылармен қатар халықтық және академиялық хор ұжымдары мен эстрада әншілері де би қимылдарын әдемі әнмен әрлеуге көмектеспек. Сән театрлары мен көркем гимнастика ұжымдарынан да өнерпаздар шақырылмақ.
Ең алғаш GRAN FIESTA фестиваль-байқауы осыдан бес жыл бұрын өзінің тұсауын кескен еді. Оның тұңғыш Гран-при жеңімпазы Италияның Верона қаласынан келген «Бақыт мектебі» би ұжымы болды. Бұдан соң 2007 жылы байқаудың бас жүлдесі венгриялық дуэтке бұйырды. 2008 жылы қазылар алқасының шешімімен бірнеше дауыста ән айтуды меңгерген Грузия елінен келген «Эрта» хор ұжымы үздік деп танылған. Осы жылы Оңтүстік Уральск университетінің Халықаралық факультеті жанынан құралған «Эхо» сән театры мен дизайн-студиясы да (жетекшісі – Светлана Соловьева) байқауға қатысып, лауреат атанды. Бұл ұжым «Ерекше жанр» номинациясы бойынша өнер көрсетіп, көрермен назарына ХХ ғасыр басындағы орыс әйелдерінің киім үлгілерін ұсынған. Қатал қазылардың оң көзқарасына ие болған өнер ұжымдарының бірі Ресейдің Курск қаласынан келген «Эксклюзив» эстрадалық-джаз ансамблі бірінші дәрежелі лауреат атанса, «Созвездие», «Казачки» вокалдық ансамбльдері байқау дипломанттары болды. Курсклік дарындарды бастап келген Ресей Федерациясының еңбегі сіңген мәдениет қызметкері Марина Сацук «алдағы байқауларда жұлдызымыз жанады» деп сенім білдіруде.
Осынау өнер байқауының 2009 жылғы бас жүлдесі ресейлік «Вокал академиясына» табыс етілді. Испания астанасы Барселонаны бағындырған ансамбль жетекшісі Елена Рязанцева, солистер – өнер факультеттерінің студенттері Оксана Романенко, Галина Рябцева, Ульяна Николаенко, Алексей Бузовский, Арменак Аветисян сынды жас дарындардың есімі Еуропа елінде де ауызға іліге бастады. Бұл ұжымның биікті бағындыруына Ставрополь мемлекеттік университетінің Мәдени орталығы директоры Елена Шамсутдинова – басты себепкер болған адам. Ал фестивальдің биылғы Гран-при жүлдесіне қазақстандық жас шебер гитарашы Евгений Шейкин лайық деп танылды. Әрине, оған гитараның отаны саналатын испаниялық талғампаз тыңдарманды таңдандыру оңай болған жоқ. Әйтсе де Евгений өз өнерімен елді елең еткізе білді.

***
Барселона маңында Ларетт де мар деп аталатын шағын қала бар. «Фиесталониялықтардың» сүйікті демалыс орнына айналған бұл жер аталған өнер фестивалінің басты орталығы саналады. Өнерді өз өмірінің өзегі санайтын шығармашылық иелері осы байқауда бақ сынасып, өнер көрсетіп, өзгелермен тәжірибе алмасуды зор мәртебе санайды. Байқау өтетін күндердің бағдарламасында концерттік қойылымдармен қатар түрлі көрмелер, қызықты саяхаттар мен әйгілі жұлдыздармен жүздесулер ұйымдастырылмақ.
Жылдан-жылға қанатын кеңге жайып келе жатқан GRAN FIESTA фестиваль-байқауын ұйымдастырушылар енді келесі жылда өтетін байқауға қатысқылары келетін өнерпаздарды күтеді. Фестивальға қатысу үшін www.fiestalonia.com сайтына кіріп, өтініш білдіруге болады. Байқау шарттары мен қосымша мәліметтерді де осы мекенжайдан ала аласыздар. Өнеріңіз болса – ортаға салыңыз!

Автор: Мария Вишневская
“Алаш айнасы” Республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газеті, www.alashainasy.kz

Елена ӘБДІХАЛЫҚОВА, ақын, әнші-композитор: БІРЕУГЕ ҚҰРМЕТ КӨРСЕТУ ҮШІН ДЕ ӨРЕ БОЛУЫ КЕРЕК

admin — Fri, 20 Aug 2010 05:10:40 +0000

- Елена, сіз қайда жүрсіз? Не жазып жүрсіз? Сізді аға-апаларыңыздың мерейтойларынан ғана көретін болдық қой… Биыл өзіңіздің де мерейтойлық жасыңыз екен… Шақырып, құрмет көрсеткендер болды ма, мысалы, туған жеріңіз? Қанша дегенмен, Манап атамыздан кейін еліңіздің намысын қорғағаныңыздан басқа, сол елдің әнұранына айналған «Сыр елі» әнін жазған жан емессіз бе?
- Мен қазір негізінен, шығармашылықпен айналысып жүрмін. Гастрольдерде, мерейтойларда, концерттерде жүремін. Биыл көктемде Қарағанды, Жезқазған, Тараз, Шымкент, Орал, Көкшетауда концерттерімді бердім. Маңғыстауда Жұбаныш Жексенұлымен бірге төрт концерт өткіздік. Негізінен, үйде отырғандағы ермегім - қалам мен қағаз…
Мерейтойға келсек, ол жай ғана цифр ғой… Біреуге құрмет көрсету үшін де өре болуы керек. Қазір ондай адамды іздесең таппайсың. Ал «Сыр еліне» келсек, онсыз Қызылорданың бірде-бір концертін айтпағанда, той-жиыны өтіп көрген емес. Оны былай қойғанда, менің барлық шығармашылығымның, жазған-сызғандарымның өзегі Сыр бойы екенін, барлық дертім өзімнің туған елімнің қасіреті екеніне жұрт тереңдеп біле бере ме?! Қазір жоғарыда талантыңды танып, бағалайтын азаматтар аз ғой. Қызылорданың басқа аумақтардан айырмашылығы көп-ақ қой. Егер шын жаны ашитын басшы болса, Сыр бойының экономикалық саладан басқа ұлттық сана, өнер, тіл, тарихи құндылықтарын қалай мақтан етіп көрсетем десе де болады ғой, оған жоғарыда айтылған өре қажет, әрине…
- Мәдениет мен өнерді басқарып отырғандардың арасында сізді іздейтіндер бар ма?
- Ол салада өнер адамын іздемек түгілі, оларды танитын адам бар ма екен өзі?!
- Ал тыңдармандарыңыз мен оқырмандарыңыз сізді іздеп жүр. Интернеттен «әрі ақын, әрі композитор, әнші Елена Әбдіхалықова эфирден сирек көрінеді. Бірақ халық ол кісінің «Есіңе мені алғайсың», «Көздеріңе ғашықпын», әсіресе, біздің Маңғыстау туралы әнін жақсы көреді. Жақында «Қош дерсің» деген ән естідім радиодан. Сөзі де, әні де сол кісінікі деп хабарлады. Қатты ұнады! Қайдан аламыз?» деген сұрауды оқыдым. Бұған не жауап бересіз?
- Әрине, қазір жанымызды сақтап тұрған «Қазақ радиосы» болып тұр ғой. Менің барлық әндерімді үзбей беріп келе жатқан жалғыз ақпарат құралы осы - «Қазақ радиосы». Негізінен, теледидарлардағы концерттер Алматы сахналарынан жазылып алынады да, менің Астанада тұратынымнан болар, Алматыдағы көптеген концерттерге қатыса алмаймын. Концерт ұйымдастырушылар негізінен, өз қалталарының пайдасы үшін жасайды. Олар мен сияқты басқа қаладан келген әншіге жол-пұл, гонорар дегендерді төлегісі келмейді. Одан да Алматыдағы толып жатқан әншілерден 2-2,5 сағаттық концерт ұйымдастырғанын пайда көреді. Сол себептен халық мені экраннан көре бермейді. Екінші жағынан, жалпылдап сахнаға шыға бергенді өзім де жақтырмаймын. Анда-санда Алматыға барғанда мүмкіндігінше эфирге жұмыс істеуге тырысамын. Шындығында, мен жұрт сияқты біреудің жазғанын жаттап алып, фонограммаға қосып айтып жүрген көп әншінің бірі емеспін. Өзім жазамын, оны өзім орындаймын. Бұл - басқалардың әндерін айтпаймын деген сөзім емес, өзіме ұнаған әндерді де айта жүрем. Өзі жазып, оны халыққа жеткізу деген де оңай шаруа емес қой. Әндерді де жан дүниемді ауыртып, әбден жүрегімнен өткізіп шығарамын. Ал, «Қош дерсіңді» түсініп, ұнататын адамдар баршылық, кейбіреулер «мұндай ауыр әнді жазуыңа не себеп болды?» деп сұрайды. Негізінен, «Қош дерсің» - менің шын болмысым, көңіл күйім, жан дүнием. Мен одан тереңге кетпесем, одан жеңілдей алмаймын. Бұл әнді іздегендер «Қазақ радиосынан», «Қазақстан» ұлттық арнасынан алуларына болатын шығар. Айтпақшы, демеуші табылып жатса, жақында жаңа әндерімнен компакт-дискі шығарсам деймін, соның ішінде міндетті түрде «Қош дерсің» болады.
- Жазушылар одағымен байланысыңыз қандай? Астанада осы Одақтың бөлімшесіне барып тұрасыз ба?
- Жазушылар одағымен мүлде байланысым жоқ. Жастығым ба, білмеймін, осыдан он жылдан әрі шамасында Алматыда шығармашылық кешім өтетін болып, соған әрі шақырғаным, әрі Жазушылар одағына мүше болғым келіп, Одақ төрағасына бардым. Ол кісі менің қай жақтан, кімдерге рулық қатысымның бар екенін сұрады да, жауабыма қанағаттанбаған болуы керек, Жазушылар одағына менің өте алмайтынымды айтты. Содан шамалы уақыт өтпей-ақ, өлеңдері аудан деңгейінен аспаған кейбір қыз-келіншектерге мүшелік куәлігін тапсырыпты деп естідім. Содан кейін Жазушылар одағына кірген емеспін. Мүше болу-болмаудың менің талантыма келіп-кетер пайдасы жоқ деп ойлаймын. Алматыдағы Одақ әлгіндей болса, Астанадағы бөлімшеден не қайыр? Кімдер барын да білмеймін…
- Жас ақындардан кімдерді оқып жүрсіз, қай ақынның аяқ алысы ерек дер едіңіз?
- Жақында Назгүл Бердіқожа мен Әлия Дәулетбаеваның өлеңдерін оқыдым, Әлібек Шегебай деген ініміздің өлеңдері ұнады. Жақсы ақындар баршылық қой, тек соны таразылап, талғайтын бас болса…
- Сізді жалпақ жұрт айтыс арқылы таныды. Айтыстағы алғашқы қадамыңыз қалай басталып еді? Бүгінгі айтысқа неге шықпай жүрсіз?
- Айтысқа сонау орта мектепте оқып жүрген кезімнен бастап қатыстым. Мектепте тоғызыншы сыныпта оқып жүрген кезімде ең алғаш көрші совхоздың бір жігітімен айтыстым. Содан бастап он бес жылдай республикалық, халықаралық ақындар айтысына қатыстым. Біздің кезімізде айтыс адалдау болатын. Ақындар да шынайы-тұғын. Әсия, Әселхан, Шолпан апайлар, Қатимолла ағай, Абаш, Құдайберлі, Маржан сынды бір кездегі жампоз ақындармен туысқандай араласып кеткенбіз. Қазіргі жастар сәл басқалау. Дүние-мүлікке көбірек қарайды, айтыста суырып салмалықтан гөрі, жаттандылық басым. Бір шумақты түгін айналдырып, әр жерде қайталап, қайта-қайта көлік мініп жүргендерден жүрегім айниды. Солар айтысты арзандатып, мәнін кетірді. Ендеше, солардың ортасында болғаннан гөрі, сырттай бақылаған дұрыс қой деген ойға келдім. Айтыс туралы кандидаттық диссертация қорғағандықтан, кей кезде айтысқа қазылық жасаймын.
- Елуге тарта ән жазсаңыз да, біз соның он шақтысын ғана тыңдап жүрміз. Алпыс екі тамырыңызды идіріп туған әндеріңізді халықпен қашан қауыштырасыз? Әлде, ән орындаушысын таппай жүр ме?
- Негізінен, халық арасында көпшілігі орындалады. Роза Рымбаева: «Сенің әндеріңді өзіңнен асырып ешқандай әнші орындай алмайды» дейді! Осы сөз рас сияқты. Өйткені көп әншілердің менің әнімді орындағандарына көңілім толмайды, бірнәрсе жетпей тұрғандай болады. Сондықтан да жұрт сияқты ешқандай әншіге «әнімді орындашы» деп жалынып жүгірмеймін. Диапазоны кең әндер жаздым, оларды да айтатын әншінің ыңғайы жоқ. Бір әншінің дауысы бар, өресі жоқ, біреуінің дауысы жоқ та, жай нақышы бар дегендей. Сондықтан мүмкіндігім келгенше, өзім жаздырып айтып жүрмін. Қазіргі көп әншілер өнерге қызмет етпейді, еш жаңалықтары жоқ, бірін-бірі қайталаудан аса алмай келе жатыр. Көбінесе тойдың жеңіл-желпі әндерін айтқанды ұнатады, терең әрі өміршең әндерді айту үшін де деңгей керек қой. Олар оған аса басын қатыра бермейді. Әйтеуір ешкім түсінбесе де экраннан жылтылдап көрініп жүрсем болды деген пиғылда. Сол себептен болар, бүгінгі әншіміз деп жүргендер Роза, Мақпал, Нағималардың деңгейіне жетпей келеді. Шындығында, қазіргі толқын оларды басып озуы керек еді.
- Ән демекші, сіз жалпы, бүгінгі телеарналардан беріліп жатқан әндер мен оның мәтіндеріне мән бересіз бе?
- Біздің телеарналарда қазір көбінесе беретіндері жасанды шоу, түк дәмі жоқ қалжың-сымақ. Халықты әбден шаршатып бітті. Ойсыз, мағынасыз бірдеңе. Қазір әншілер тойдың жеңіл әндерін экраннан да айта береді, селкілдеп билесем, жас көрінем деп ойлайды. Елдік рухты оятатын, ұрпаққа тәрбие беретін, болмаса шын жаңалығы бар музыкалық туындыны өте сирек естиміз. Қазіргі телеарналар ақысын төлесе, кімді болса да көрсете береді. Бірде Алматыдағы студияда «Аманат» деген әнімді жазғызып тұрғанда, сол жерге Арман Дүйсенов деген өзі жақсы композитор, тележүргізуші келіп қалды. Менің әнімді тыңдап, ұнатып «Дудар-ай» хабарына шақырып, «Хабардан» бергізді. Өкінішке қарай, ондай жағдайлар көп бола бермейді.
- Білім және ғылым министрлігінде бес жылдай қызмет жасадыңыз. Бес жыл бойы ішінде қайнаған министрліктің қандай кемшіліктерін көре алдыңыз? Бұл сұрақты қойған себебім, бір сұхбатыңызда «Білім министрлігін тұлға басқаруы керек. Әйтпесе, білім саласындағы былықтан әзір арыла алмаймыз» депсіз…
- Шындығы солай, министрлікте мектепте, не басқа оқу орындарында бір күн сабақ беріп көрмеген адамдар отыр. Елбасының өзі мемлекеттік органдарда тиісті салада еңбек өтілі бар, тәжірибесі мол кадрлар отыруы керектігін айтып келеді. Оны тыңдап жатқан қай министр бар? Келген министр өзімен бірге алдымен жерлестерін, жақындарын жинап орналастырады, оның мамандығы сәйкесе ме, тәжірибесі бар ма, оған ешкім қарамайды! Осыдан мемлекеттің шаруасы оңға баса ма? Жалпы, қай саланы да тұлға басқаруы керек. Әсіресе, енді бой түзеген біздің елімізге дұрыс кадр ауадай қажет. Ал дұрыс кадрды оның биографиясына, шыққан руына, жүзіне қарамай, нағыз мемлекетшіл рухпен тәрбиелеп өсіру Үкіметтің басты назарында болуы керек. Өкініштісі сол, біздің елімізде осы мәселе айтарлықтай ақсап келеді. Рушылдық, жемқорлық ауылдағы мектептерде де асқынып тұр. Бұл - мемлекетті құлату қаупі бар ең қауіпті дерт!
- Прозаға бет бұрған сияқтысыз ғой. Оған не себеп болды? «Шынар көлі» кітабыңыздан «Жаңа қызметкер» деген әңгімеңізді оқыдым, кейіпкері өзіңіз емессіз бе?
- «Жаңа қызметкердің» кейіпкері тікелей мен болмағаныммен, мен сияқты адамдар. Онда жазғандарым шындық және прототиптері - қазірге дейін сол жерде отырған адамдар. Проза поэзиядан гөрі еркін көсілуге жақсы. Поэзияда жеткізе алмаған ойларымызды прозада айту жеңілірек. Сонымен бірге прозаны жұрттың түсінуі де тез сияқты көрінеді маған. Алдағы уақытта, құдай қаласа, прозаға да тереңірек бет бұрғым келеді. Марқұм академик Рымғали Нұрғали «Сенің әңгімелерің - бұрын-соңды әдебиетте қозғала қоймаған мәселелер, осыны жетілдіріп, жаза түс» деп еді бірде, сол кісінің сөзін ылғи есіме алып жүремін. Негізі, әлі біраз ойларым бар, жазуға тиістімін….
- «Жанталас» деген әңгімеңізде министрліктердегі шынайы өмірді дәл суреттепсіз. «Ішкі құпиясын» сыртқа шашып қойғаныңыз үшін министрлік тарапынан дөңайбат көрсеткендер болды ма?
- «Жанталаста» бір ғана министрлік емес, қоғамға құл болып бара жатқан адамдардың болмысын айтқым келді. Негізінен, «Жаңа қызметкерде» біраз әріптестерімді түйреп өткен сияқты болдым. Әсіресе, Фариза апай: «Өзің сол құдықтан су ішіп отырып, сол жерге түкіргенің қалай болар екен?» деді. Сол кісінің айтқаны қамшы болып, енді өзім қатты сынаған адамдарымды ақтап алғым келді. Жан дүниесіне кеңірек үңілгенімде, «олардың негізгі қағидаттан өзгеруіне қоғам кінәлі-ау» деген ой келді. Біз барлығымыз кей жағдайда саясаттың құрбандарымыз. Оны мүлде білмей де өтуге болатын шығар. Айлығы бар, үйі бар, ел тыныш, жұрт аман, одан басқа не керек дейміз ғой қазір. Десек те, адам жаратылысынан, парасат көзқарасымен қарасақ, сәл басқарақ болса дейміз. Ол - менің пікірім, әрине. Ал «дөңайбат көрсетті ме?» дегенге келсек, «министрлікте әңгіме оқитын адам бар ма?» деп сұраңыз, алдымен. Әрине, Роза Баттал, Меңжамал сияқты бір-екі кісі құттықтап, рақметтерін айтты, ал басым көпшілігінде тіл жоқ.
- Бір сұхбатыңызда «үлкен тарихи шығарма жазғым келіп жүр» деген екенсіз. Сол «Шынар көлі» поэмасы емес пе? Бұл поэманың желісін қайдан, қалай алдыңыз?
- Дұрыс түсініпсіз. Біздің халқымыз батырға, биге кенде емес болса, ерлермен бірге атқа қонып ел қорғаған, болмаса елдік мәселелерді абыздық деңгейде шешкен қыздарымыз да аз емес. Солардың өнегесін жас ұрпақ бойына дарыта беруіміз керек, айтып жеткізуіміз керек. Менің бала күнімде біздің үйге әйгілі Бұқарбай батырдың немересі Ахметбай әке келетін. Сол кісі келгенде ауылдағы барлық ақсақалдар жиналып, үйде неше түн демей, күн демей әңгіме айтатын. Айтатындары шежіре, тарих, аңыз болатын. Ахметбай әке мені алдына алып: «Бұқарбай нағашысына тартқан - осы бала» деп отыратын. Сол кісінің ықыласынан болар, мен Бұқарбай әулетіне өзімді борыштар сезініп өстім. Осы мақсатпен әрі Сыр бойындағы үлкен дүбірлердің бір ұштығы Шынар анамыздың рухы разы болсын деп, белгілі ақсақал Камал Бердәулетовтің «Бұқарбай батыр» атты кітабының негізінде «Шынар көлін» жаздым. Маған үлкен әсер еткен кісі - үлкен журналист Ахат Жанаев ағай болды. Кітабымның атын да Шынар шешеміздің атымен атадым. Бағасын халық бере жатар. Бұл осы тақырыптың әлқиссасы ғана деп білемін.
- «Бар еді сөздің салмағы,
Қадірсіз қазір ол-дағы…
Таршылық кірді көңілге,
Баршылық сайран салғалы
Белгісіз… Қайдам… ар жағы…» дейсіз, неге алаңдаулысыз?
- Шынайы пейілдің жетімсіреуі мен адалдықтың арзандауына алаңдаулымын.
- Өмірдің көлеңкелі тұстарын көре білесіз, батырып жазып та жүрсіз. Ал күресуге келгенде ше? Әділетсіздікпен қалай күресесіз?
- «Іш қазандай қайнайды, күресуге дәрмен жоқ» дейтін бе еді? Бір менің күрескенімнен не шығады, әділетсіздікпен бүкіл қоғам болып күресу керек. Менің күресім: айту, жазу, халықтың көзін ашу, қолымыздан басқа не келсін…
- «Ақын шықпас әйелден» десе бірі, өзегімді өртейді өсек үні, Қызды бала демейтін біздің жұртқа аман болса, болды тек есер ұлы» деген өлең жолдарыңызды оқи отырып, оңтүстік өңірге тән осы бір менталитет есіме түсті. Ол жақта «бала» дегені ұлды меңзегені. Ал қыз баланы жаңа туған кезінде де балаға қоспай, «қыз» дейді. Бұған не себеп деп ойлайсыз?
- Ол оңтүстікте ғой, ал біздің Қызылордада бала кезінде ұл деп, қыз деп айырмайды. Жоғарыдағы өлеңде қызды «бала», «адам» демейтін деген мағынада айтылған.
- Өлеңдеріңізді оқыған соң сізді «мына өмірден баз кешкен жан» деп ойлауға болатындай. Сатқындық туралы көп айтыпсыз. Достықтан да көңіліңіз қалғаны көрініп тұр. Томаға-тұйық жүргеніңіздің себебін сол өлең жолдарынан табуға бола ма?
- Баз кешетіндей ішкілікке салынып, я басқа әрекеттермен айналысып кеткенім жоқ. Әйтеуір, небір қиындықтардан бір құдай сақтап келе жатыр. Соған шүкіршілік қыламын. Заманның әсері ме, «осы бір таза адам-ау» деп жүрген адамдарымнан да пендешілік көріп, қатты түңілген сәттерім аз емес. Оның үстіне ел басындағы қайғының бәріне жамау болғымыз келетін көңіліміз бар, барлық дерт қосылған адамның көңіл күйі бола қоймас. Негізінен, мен өмірімді шығармаларымда, әндерімде беруге тырысамын. Соны тыңдап, оқып жүрген адам менің жан дүниемді айтпай-ақ білуге тиісті. Жалпы, бірден жалпылдап жұртқа жұғыса қоймаймын. Үйдегілер «сен біреуге ықыласың ауса, қайтуың қиын» дейді. Шыны солай, біреудің бойынан титімдей жақсылық көрсем, өлген әкем тіріліп келгендей қуанып қаламын. Соған құл болуға бармын. Ал біреулерден сәл өтірік, жасандылық көрсем, ол адамды екінші қайта көргім келмейді. Сыбырлап сөз тасу, біреуге бірдеңе деп жағыну, құрбыларыммен қыдырыстап, әңгіме-дүкен құруға жоқпын. Көпшілікпен араласа бермеймін. Осындай мінезімнен болар, жұрт мені «ешкімді менсінбейді» деп қабылдайтын сияқты. Бұл - менсінбегендіктен емес, жай ғана жасандылыққа жаны қас сабырлылығым.
- Қайратты да қайсар Елена бала кезінде қандай болды екен?
- Өте тентек, бірбеткей, ерке болдым. Әкем марқұм мені қатты еркелетті, үйде ол кісі отырғанда менің ғана сөйлеп, күлуге құқым болды. Қалғандары тып-тыныш отыруға міндетті еді. Менің бала кезімді білетіндер: «Сені адам болады деген үш ұйықтасақ түсімізге кірген жоқ» деп күледі қазір. Әке-шешем қарапайым еңбек адамдары болды. Өздерінің адал еңбектерімен он шақты баланы асырап бақты. Әкем марқұм Отан соғысының басынан аяғына дейін қатысып, жараланып, барлық құжаттарын жоғалтып алады. Жеңістің мерейтойларында соғысқа қатыспағандар да құжат дайындап «соғыс ардагері» атанып, сый-сияпат көріп жүргенде, әкем күлетін де қоятын. «Сұм соғыстан аман-есен келгенімнің өзі - олжа, талайлар өліп те кетті ғой» деп бізге әскери комиссариаттан түпнұсқа құжаттарын іздеттірмеді. Ешкімнің алдына барып жағдай айтып, біреулердің көңілін қалдырып көрген емес. Тұйық, қатал кісі болатын. Анам қазақтың барлық салт-санасын бойына жинаған, парасат иесі. Қазір сексен жасқа толып отыр. Кітап оқиды, оны маған айтады. Біздерді өтірік, өсек айтпауға, кісіге залал тигізбеуге үйретті. Сол кісілерден алған өнегемді толығымен игере алсам, жаман болмаспын деп ойлаймын.
- Әңгімеңізге рақмет.

Сұхбатты жүргізген
Халима БҰҚАРҚЫЗЫ
“Айқын” газеті, www.aikyn.kz

Халық әндерін қашанғы құбылтып айтамыз?..

admin — Thu, 12 Aug 2010 12:40:20 +0000

Халық әндері - қазақ жанының музыкасы, ұлт табиғатының қанық бояуы. Бірде зау көкке шалт көтеріліп, заулап төменге құлдилаған сұңқардай, бірде мамырлай көлге қонған мама қаздай, бірде сұңқылдап су бетіне қона алмаған сыңар аққудай, бірде тау кезіп кеткен жігіттің тәкаппар мұңындай, бірде қоштаса алмай сыңси жылаған қыздай, бірде жұртта қалған домбыраның шанағынан уілдеп шыққан жетім желдей, Алатаудан құлаған селдей, Қаратаудан көшкен елдей… Қазақтың халық әні - далалық дарқан жүректің перзенті. Тұма бұлақтың суындай. Қайрауықтың күйіндей. Екі тумайтын, екі жаралмайтын, екі жарылмайтын. «Қазақтың бүкіл даласы ән салып тұрғандай…».

Даланың сал-серілері салған ән - қазақ жанының ең бір нәзік, осал тұсы. Оның мықтылығы да осынау осалдықта, нәзіктікте. Әнмен жылатуға да, жұбатуға да болады. Сал-серілердің сонша даңқты болуының өзі - салған әнінің өз төл перзенті болуында. Әні де, өлеңі де, орындауы да - өзінен. Біртұтас, ажырамас. Жалғандық, жасандылық жоқ. Өз тағдырын өзі айтты, жырлады, шалықтатты. Осы үштаған - халық махаббатының алғышарты болды. Қазір ше? Әні - сазгердікі, өлеңі - ақындікі, орындауы - әншінікі. Орындаушылық. Халықтың махаббаты ше? Адал, айнымас, сатылмас. Осы орындаушылықтың өзі қазір күмән тудыра бастады. Көнген - оған да көнеді. Әсіресе, қазіргі жас орындаушылардың орындауындағы халықтық дәстүрлі әндер мен қазақтың біртуар дала бозторғайларының әндері - өзі өзіңнен қысылуыңа мәжбүрлейді.

«Джокондаға» түзетулер мен толықтырулар енгізуден тайынбайтын бүгінгі «заманауи менмендікке» ұлттық менталитет пен колорит консерваторлық болып көрінуі де ғажап емес. Заманауи һәм жаңашыл болып көріну үшін көненің көзі - көркем әнді бұзып орындаушылық қажет пе? Жаңашылдық дегеніміз сол ма еді? Әлде осы әрекетті жаңғырту мен түлету деп түсіне ме екен? Белгісіз, беймәлім. Мүмкін, оны махаббаттан емес, ақша шығарып сатып алудың қажеттігі жоқтығы үшін таңдаудан ба? Халық әндері өңдеуді қажет етпейді. Ол көше әні емес қой. «Заманауиларға» дейін нотаға түсіріліп, алтын қорға енгізілген дүниеге қайта қол сұғу - қылмыс. Бізде бір «өзіндік қолтаңба» деген ұғым қалыптасқан. Өзіңше жазу, өзіңше айту, өзіңше салу. Бірақ ол халық туындыларымен жұмыс жасауда емес қой. Өзің жарат. Одан кейін қалай орындасаң да - еркіңде. Халық әндерінің арасына құбылтып (құйқылжытып емес) дауыс қосу - дауыс салу сияқты естілетіні бар. Кейде эфирден ән салып тұрған бірталай жастарға қарасаңыз, камераның ар жағындағы халыққа емес, камераның өзіне ғана ән салып тұрғандай болады. Шіркін деймін… Ақанның «Құлагері» мен Біржанның «Жанботасы», Әсеттің «Қысметі» мен Мұхиттың «Зәуреші», Естайдың «Қорланы» мен Балуан Шолақтың «Ғалиясы», Мәдидің «Қарқаралысы» мен Үкілі Ыбырайдың «Қараторғайы», Кененнің «Базар-Назары» мен Жаяу Мұсаның «Ақ сисасы» - көңілдің қай сәтіне де сай түсер, дөп тиер, тап басар қазына. Әміре Қашаубаевтай кім салар оны, Ғаббас көкеміздей кім шалықтатар, Иса көкемдей иілдіріп, Қали көкемдей құйылдырар кім? Манарбек ағамыздай кім майын тамызар, Жүсіпбек көкемдей жүректі езер кім, Ғарифолла көкемдей жанын сезер кім? Көңілдің кейбір сәтінде барлық нәрсенің классикалық дәуірі өтіп кеткендей көрінеді. Бәлкім, солай да шығар. Бізге қалғаны, тек… «Заманауилық» пен «жаңашылдықтың» шын мәнін түсінер сәтті күту ғана.

Ерлан ЖҮНІС,

11.08.10. «Айқын» газеті.

Тимур БЕКМАМБЕТОВ: Фильмдердің аудармасы да қазақ тілінде болуы керек

admin — Thu, 01 Jul 2010 05:11:34 +0000

«Астана» халықаралық экшн-фильмдер фестивалі кеше салтанатты түрде шымылдығын түрді. Серпінді сюжеттер желісімен түсірілген фильмдердің кейіпкерлерін сомдаған әлемдік ауқымдағы жұлдыздар фестивальдің ашылу салтанатын қызыл кілемдегі шерумен бастап берді. «Астана» халықаралық экшн-фильмдер фестивалі кеше салтанатты түрде шымылдығын түрді. Серпінді сюжеттер желісімен түсірілген фильмдердің кейіпкерлерін сомдаған әлемдік ауқымдағы жұлдыздар фестивальдің ашылу салтанатын қызыл кілемдегі шерумен бастап берді.
«Оскар» сыйлығын екі рет жеңіп алған актриса Хиллари Суонок, швед актері, режиссер, продюсер, Кекусинкай каратэден ауыр салмақтағы Еуропа мен Австралия чемпионы Дольф Лундгренд, аты аңызға айналған кәсіпқой боксшы Майк Тайсон… бәрі-бәрі Астанада.
Кинофестиваль Микаэль Хафстремнің әлі премьерасы өте қоймаған «Шанхай» фильмімен ашылды. Сондықтан бұл фильмнің тұсауы Астанада кесілді десе болғандай.
…Голливуд жұлдыздары фестиваль қарсаңында Бурабайдың әсем табиғаты аясында қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрімен танысуға мүмкіндік алды. Қазақтың сан ғасырдан бері келе жатқан дәстүріне қанық болдым деген кәсіпқой боксшы Майк Тайсон Бурабайдың қатты ұнағанын айтады. «Өте әдемі жер екен. Бәрінен бұрын маған садақтан оқу ату ұнады. Қазақстанға келгенім үшін еш өкінбеймін», - дейді ол. Ал «Биллді өлтіру» фильмінің трюктерін қойған режиссер Ву-Пин-Юэень отандық каскадерлер қойған трюктерге таңғалғанын жасырмады. Ол сол трюктердің кейбір элементтерін өз жұмысына қолдануы мүмкін екенін айтып қалды. Актер Дольф Лундгренд болса қазақ жеріндегі бірер күннің ішінде бірнеше қазақ сөзін жаттап алғанымен мақтануда.
Елімізде тұңғыш рет өткізіліп отырған осынау кинофестивальдің барысында астаналықтар мен қала қонақтары бес күн бойы АҚШ, Еуропа, Азия және ТМД елдерінің жиырмадан астам толық метражды фильмдерін тамашалайды. «Астана» кинофестивалінің президенті, белгілі режиссер әрі продюсер Тимур Бекмамбетов фестиваль барысында экшн жанрында кино түсіруге ықылас танытып жүргендердің үмітіне үкі тағылатынын жеткізді. Кино өндірісінде қазақ атын әлемге паш еткен Тимур Бекмамбетовтен баспасөз конференциясында бата сұрап, қаламсабын ырым үшін сыйлауды өтінгендер де болды. «Жазған сценарийіме фильм түсіресіз бе?» деп ұсыныс айтқандар да табылды.
Біз кинофестивальден бір күн бұрын өткен баспасөз мәслихатында жерлесіміздің журналистерге берген жауабын ықшамдап ұсынып отырмыз.
Сұрақ: - Тимур, Голливудқа аяқ іліктіру үшін қандай маман, қандай адам болу керек?
Т.Б: - Бірінші кезекте қай салада болмасын, өз жолыңды дұрыс таңдап алған маңызды. Ең бастысы, өз ісіңе адал болуың керек. Айналаңда болып жатқан оқиғалардан хабардар болып, қызығушылық таныта білген жөн. Сосын әрине, өте көп жұмыс істеу қажет.
Сұрақ: - Экшн жанры фестиваль өткізу үшін ескіріп қалған жоқ па?
Т.Б: - Фестиваль аясында экшн-фильмдерді көруге келгендердің саны сізге осы жанрдағы фильмдердің әлі де жоғары сұранысқа ие және танымал екенін дәлелдеп береді деп ойлаймын.
Сұрақ: - Фестивальді Қазақстанда өткізудегі мақсат не?
Т.Б: - Астана кино өндірісін дамытуға арналған пікіралмасу алаңына айналса екен деймін. Фестивальдің негізгі идеясы да - осы. Бұл фестиваль фильмдер конкурсы емес, ол болашақта түсірілетін фильмдер идеясының байқауы деуге болады. Білікті қазылар болашақ киножобалардың идеясын саралайды. Әуесқой кино түсірушілерге өнімдерін көрсетуге мүмкіндік беріледі. Мысалы, осы жолы қазылар назарына қателеспесем, сондай жеті жоба ұсынылмақ. Қазылар ол фильмдерді әрі қарай дамыту үшін кеңес береді. Болашағы зор жоба келесі фестивальде көрермен назарына ұсынылуы да мүмкін. Сондай-ақ біздің фестиваль кино нарығына айналғанын қалаймыз. Яғни кино өндіруші мен оны таратушы тараптың арасындағы алтын көпіріне айналса деген ниетіміз бар.
Сұрақ: - Фестивальге атақты тұлғаларды шақыру қиын болған жоқ?
Т.Б. Ашығын айтқанда, біздің елге адамдарды шақыру өте қиын. Кино жұлдыздары мен кино қайраткерлері үшін Қазақстанға жол «тартылмаған» десе болады. Себебі елімізді ешкім білмейді, қайда орналасқан, алыс шығар дейді. Енді сол жолды біз салып жатырмыз.
Сұрақ: - Сіздің атағыңыз ресейлік фильмдерді түсірген соң шарықтады. Ал өзіңіз қазақ киносын дамытуға қандай үлес қостым деп ойлайсыз?
Т.Б. Мен өмір бойы өзіме Қазақстанда қашан кино түсіремін, түсірсем ол қандай фильм болуы мүмкін, ал мен неге олай етпей жүрмін деп жиі сұрақ қоямын. Кино түсіру бір орында жүзеге аса салатын дүние емес. Ол - тұтас өндіріс, техникамен байланысты. Өкінішке қарай, Қазақстанда қазіргі заманғы фильмдерді түсіруге мүмкіндік жоқ. Ол үшін кино индустриясы дамуы керек. Негізі мен тырнақалды туындымды Қазақстанда 1991 жылы түсіргенмін. «Пешаварский вальс» деп аталады. Ресейде кино түсірумен 2000 жылдан айналыса бастадым. Ресейде немесе Голливудта түсірген фильмдерімді бұл жақта түсіре алмас едім, оған әлгінде айтқанымдай жағдай жасалмаған. Бәлкім, осы фестивальден кейін саясаткерлер мен инвесторларымыздың, әлемдік кино өндірісі өкілдерінің назары Қазақстанның киноиндустриясына ауатын болар деп үміттенемін.
Сұрақ: - «Борат» фильмінен кейін Америкада Қазақстанның өкілі болып жүру қаншалықты қиынға соқты?
Т.Б: - Америкада адамды нәсіліне, ұлтына немесе фильмдегі сюжетке қарап емес, ісіне қарап бағалайды. Сондықтан менде ондай қысылу, қымтырылу деген болмады. Тек оларға тегімді айту қиын екен, есте сақтауға қиын дейді. Ресейде де фамилиямды дұрыс айта алмайтын. Оған мен де қысылатынмын.
Сұрақ: - Шыңғыс хан, Әмір Темір сияқты тарихи кейіпкерлер Батыстың көрермендері үшін қызықты тақырып бола ала ма?
Т.Б. Әсілінде, кино сондай тағдыры бөлек тарихи тұлғалармен қызықты. Тарихи кейіпкерлеріміз туралы, олардың қилы өмір жолы жөнінде фильм түсіргім келеді. Бұдан кейінгі фестивальдерде дәл сондай фильмдерді көрсетуіміз мүмкін. Біз бүгінде дәл сол тақырыптағы сценарийлермен жұмыс жасаудамыз.
Сұрақ: - Сіз суретші мамандығын алғансыз. Режиссер үшін классикалық білім алу міндетті ме, қалай ойлайсыз?
Т.Б: - Меніңше, қажеті жоқ. Режиссер жалғыз өзі ештеңе істей алмайды, режиссер - сценаристер мен гримдеушілерді, актерлерді, жалпы, кино түсіруге қатысатын тұлғалардан жақсы команда жасақтап, сол топты алға қойған мақсатқа жұмылдырушы. Шығармашылық орта қалыптастыру, сол ортаның әр мүшесінің өз мақсатын жүзеге асыруына көмектесе алса болғаны.
Сұрақ: - Кинофестивальде көрсетілетін фильмдерде қазақ тілінде субтитр бола ма? Қазақ тіліндегі субтитрдің жоқтығынан қазақ тілді көрермен фестивальден тыс қалып қояды деп ойламайсыз ба?
Т.Б. Өкінішке қарай, техникалық жағынан қазақша субтитр жасау мүмкін болмай тұр. Бірақ біз соған қарамастан, екі фильмді қазақ тіліне аударуға қол жеткіздік. Яғни фестивальдің ашылу және жабылу салтанаттарында көрсетілетін фильмдердің титры қазақша болады. Әрине, тек фестиваль ғана емес, Қазақстанның кинотеатрларында көрсетілетін фильмдердің дубляжы да қазақ тілінде болуы керек. Онымен толық келісемін. Бірақ бұл қомақты қаржыны қажет ететін үдеріс.

Халима БҰҚАРҚЫЗЫ, Астана

«Айқын» газеті, 29.06.2010.

Шығыс күйлері жинақталды

admin — Wed, 16 Jun 2010 04:45:24 +0000

Еліміздің шығыс өңірінде қалыптасқан домбырашылық дәстүр күйлері тұңғыш рет толық жиналып, топтастырылды. Шығыс Қазақстан аймағының күйлерін зерттеуді белгілі күйші, өнертанушы Мұрат Әбуғазы студент шағында бастаған. Автордың қаттап, дайындап, 2007 жылы баспаға ұсынған еңбегі үш жылдан соң «Шығыстың шыңырау күйлері» деген атпен жарық көрді. Бұған дейін күйші, профессор Айтжан Тоқтағанмен бірігіп, еліміздің барлық аймағындағы шертпе, төкпе күйлерді зерттеп, кітап жазған Мұрат Қазенұлының бұл - 20 жылдық маңдай тері сіңген алғашқы еңбегі. Шығыс Қазақстан өңірі күйлерін тыңғылықты зерттеу жұмысын сонау 1990 жылы қолға алған.

Мұрат ӘБУҒАЗЫ, күйші, өнертанушы, ҚР мәдениет қайраткері:
- Осы еңбекті зерттеуге ең әуелі Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай баурайында дүниеге келуім мен бала кезден тартып, бойға сіңген күйлерді ел игілігіне ұсыну себеп болды. Колледж қабырғасында оқып жүргенімде, кейін консерваторияда күйлерді нотаға түсіре бастадым. «Алтай-Тарбағатай күйлері» тақырыбымен дипломдық жұмыс жаздым. Ұстазым Айтжан Тоқтаған «бұл тақырыпты тастамай, зертте» деген еді. Аталған тақырыптағы ғылыми еңбегім жарияланғанын басылым бетінен көріп, 2006 жылы Өскемендегі өлкелік мұражайдың әдеби-музыкалық бөлімінің меңгерушісі Қарлығаш Хасейінқызы мені Алматыға іздеп келді. Ғылыми конференция өткізу туралы ұсыныс жасады. Облыс орталығында бас қосып, дөңгелек үстел өткіздік. «Алтай, Тарбағатай аймағы күйлерін біреу біледі» дегенді құлағым шалса болды, бір күй болса да, іздеп барып, жазып алып жүрдім. Сөйтіп, жинақты 2007 жылы облыстың «Мәдени мұра» бөліміне дайындап тапсырдым. Әртүрлі себептермен жатып қалып, енді жарық көріп отыр.

Кітап үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөліміне көне аңыз күйлер мен авторлары ұмыт болған халық күйлері енген. Екінші бөлімге қазақ күй өнерінің атасы Байжігіт (XVIII ғғ.), Қызылмойын Қуандық (XVIII-XIX ғғ.), Тәттімбет, Бейсенбі, Қайрақбай (XIX ғғ.), Бейісбай, Мүкей, Әшім (XIX-XX ғғ.) т.б. күйші-композиторлар топтастырылса, үшінші бөлімде дәстүр ізімен туындаған жаңа заман күйлері берілген.

Шығыс Қазақстан өңірінде көне архаикалық үлгідегі «Шыңырау», «Аңшының зары», «Ақсақ құлан» сынды аңыз күйлер көп сақталған. Шығыс Қазақстан күйшілік дәстүрінің, жалпы шертпе күй саласының дамуына мұрындық болған - Абылай хан заманында өмір сүрген күйші Байжігіт пен оның дәстүрін жалғастырып, көркемдік, әуендік жағынан шертпе күй саласын дамытқан бірегей күйші Тәттімбет. Олардың туындыларын алғаш зерттеп, еңбектеріне арқау еткен ғалымдар Ахмет Жұбанов, Уәли Бекенов пен Талиға Бекхожиналардың есімін айтпай кетуге болмас.

Осы өңір күйлерінің бір бөлігі Қытайдың Шыңжаң өңірінде дамыған. Алтай-Тарбағатай, Іле аймағын қамтыған күйлер, Шыңғыстау өңірі, Абайдың «Тор жорға», «Май түні» күйлері де жинаққа енген.
«Шығыстың шыңырау күйлері» облыс әкімі Бердібек Сапарбаевтың қолдауымен шығарылып отыр. Мұрат Әбуғазының шығыстың шырайлы тарихы мен тамыры тереңде жатқан осынау күй жинағы жоғары және орта музыкалық оқу орындары студенттерінің кәдесіне жарайды деген үміттеміз.

Жадыра ЖҰМАКҮЛБАЙ, «Алаш айнасы» газеті,15 маусым 2010 жыл.

Тимурдың тартуы дәстүрлі мерекеге айналады

admin — Tue, 15 Jun 2010 12:53:55 +0000

Елімізде жүзеге асатын халықаралық кинофестивальдер қатары тағы бір жаңа шарамен толыққалы отыр. 27 маусымнан 1 шілде аралығында Астана қаласында алғаш рет экшн жанрындағы фильмдердің халықаралық «ASTANA» кинофестивалі өтеді. Фестивальдің идея авторы - Тимур Бекмамбетов және оның «Bazelevs» компаниясы. Сондай-ақ елордада қонақта болып, жерлесіміздің идеясын қуана қоштаған Майк Симпсон мен «Wіllіam Morrіs Agency Llc» компаниясы. Жоба Астана қаласының әкімі Иманғали Тасмағамбетовтің қолдауымен жүзеге асады.
Фестиваль Астананың туған күні қарсаңында өтпек. Негізгі мақсат - Астана қаласының тұрғындарына мерекелік көңіл-күй сыйлау, шетелден келетін қонақтарға қарқынды түрде дамып келе жатқан Қазақстанның бас қаласын көрсету, көрермендер назарына «экшн» жанрындағы үздік фильмдерді ұсыну.
Фестивальдің ресми бағдарламасы АҚШ, Еуропа, Азия және ТМД елдерінің байқаудан тыс 20 шақты толықметражды көркем фильмдерінің көрсетілімінен құралады. Бес күн аралығында жұртшылық назарына көпшілікке танымал, белгілі фильмдермен қатар биылғы жылдың жаңа туындылары ұсынылады.
Экшн-фильмдердің Халықаралық «ASTANA» кинофестивалі жыл сайынғы дәстүрлі мерекеге айналады деген жоспар бар. Экшн фильмдердің халықаралық «ASTANA» кинофестивалінің президенті Тимур Бекмамбетовтің айтуынша, әлемдік кино жұлдыздарын, режиссерлер, мәдениет және өнер қайраткерлерімен қатар, продюсерлерді жинайтын бұл басқосу қарым-қатынас алаңына айналып қана қоймай, отандық фильмдердің копродукция саласы бойынша және дистрибьюция нарығында Қазақстаннан тыс елдерде болашақ серіктестіктер мен инвесторларды тартудың бірден-бір орталығы болмақ.
Фестиваль шеңберінде «Интернет кезеңіндегі кино мәселелері. Жобаны жетілдіру мен өндірудің, дистрибьюцияның жаңа үлгілері» атты тақырыпта дөңгелек үстел өтеді. Биыл алғаш рет ұйымдастырылып отырғандықтан, әділ-қазылар алқасының жұмысы қарастырылмаған.
Қосымша айта кетсек, Вazelevs компаниясының негізін режиссер әрі продюсер Тимур Бекмамбетов 1991 жылы қалады. Бұл компания жарнамалық бейнематериалдармен қатар кинофильмдер түсірумен айналысады. Солардың ішінде ресейлік кассалық жинақ бойынша ірі табысқа ие болған «Ночной Дозор», «Дневной Дозор», «Ирония Судьбы. Продолжение», «Особо Опасен», «Черная молния» атты фильмдерді атауға болады.

Әмірлан МӘУЛЕН, «Айқын» газеті, 15 маусым 2010 жыл.

Ұлттық құндылықтарды сериал арқылы көтеретін кез жетті

admin — Sun, 13 Jun 2010 04:36:05 +0000

Қазір заман басқа, заң басқа. Талап та, талғам да күн сайын өзгеріп жатыр. Бұрынғыдай арқаны кеңге салып, алаңсыз жүретін немесе бос қиялға беріліп, уақытты текке өлтіретін кез емес. Күнделікті шаруалар, үйдегі, түздегі әртүрлі жағдайлар, қиюы бірде келсе, бірде келмейтін қоңырқай тіршілік жұмыр басты пенденің қай-қайсысы үшін де жеңіл жүк емес. Яғни былай қарасаң, ешкімнің ешкіммен жұмысы жоқ сияқты. Бірақ соған қарамастан, телесериал көруге, өзімізден алыс әлеммен бірге тыныстап, жақсылығына қуанып, жамандығына қайғырып, солармен бірге жылап, бірге күлуге уақыт табамыз. Былайша айтқанда, көрермендер аудиториясының басым бөлігі күні бүгінге дейін телесериал кейіпкерлерімен бірге жасасып келеді. Ал енді осының мәнісі неде? Сондай-ақ жұртшылықтың телесериалдарға деген ынтызарлығын ұлттық мүдде тұрғысынан қалай пайдалануға болады?

Ең бастысы, күні бойғы алашапқын тірліктен азар да безер болған қарапайым халық үшін телесериалдар - өзінше бір демалыс түрі. Көріп отырып миыңды ашытып, басыңды қатырмайсың, жеңіл әрі тартымды. Екіншіден, сериалдар - адамның адами қарым-қатынас тұрғысындағы сұранысын қанағаттандырудың бір жолы. Әдетте, шынайы өмірде адамды адамның түсінуі, жандүниесін, сезімін, көңіл күйін шын жанашырлықпен, үлкен махаббатпен ұғуға тырысуы кемде-кем. Маңайынан көрмеген, сезінбеген осындай жылылық пен мейірім-шапағатты сериал кейіпкерлерінің қарым-қатынасынан тапқан әрбір қамкөңіл көрерменнің көгілдір экран алдына не себепті жіпсіз байланып қалатыны түсінікті. Рас, шетелдік қауым мен қазақ қоғамының өмір салты, бітім-болмысы, таным-түсінігі жер мен көктей. Сериалдар алғаш шыға бастаған кезде бізді ең әуелгі қызықтырғаны - өзімізге жат жұрттың мамыражай өмірдегі қамсыз тірлігі, бір-біріне деген адами ынта-ықыласы болды. Сөйтіп, біз стресс, тоқырау, пессимистік ой тәрізді жанымызды жегідей жеген түрлі жайттардан уақытша болса да қашып, сериалдарды «ықтадық». Және көпшілігіміз ертегіге бергісіз сол бейтаныс әлемнен әлі күнге шыға алмай жүрміз. Ал енді осыншама баурағыштық қасиетке ие «телесағыздардың» көрерменнің ой-санасына тигізер әсері қандай болып отыр дегенге келсек, бұл мәселе жөнінде кеше ғана Үкімет басшысы Кәрім Мәсімов: «Телехикаялардың жастарға тигізер әсері зор. Телеарналар арқылы көрсетілетін кейбір хикаялар біздің бүкіл насихатымыздан да артық ықпалға ие» деп, өзі өз болғалы тұңғыш рет мәдени тәрбие мәселесін қозғап өтті.

Осы арада мынандай ой туады: көрермен тарапынан үлкен сұранысқа ие, ықпалдылық әлеуеті зор телесериал жанрын ендеше неге идеология тұрғысында пайдаланбасқа? Қазақы көрермен қашанғы шетелдік телехикая кейіпкерлері үшін күйіп-жанып, бөгде мәдениеттің жырымен жұбанады? Мысалға айтатын болсақ, кейінгі уақытта отандық телеарналар эфирін толықтай жаулаған сол телехикаяларға санасын сарғайтқаны соншалық, еліміздің жасы да, кәрісі де түрік пен корейдің салт-санасын, мәдени құндылықтарын өзінің төл мәдениетінен, ұлттық салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпынан әлдеқайда терең білетіндей халге жетті. Бұдан шығатын бір жол - көрермен көңіліне жол тапқан сол шетел сериалдарымен терезе теңестіре алатындай ұлттық дүниелерді түсіру. Бюджеті шағын, режиссерлік әдіс-тәсілдері мейлінше қарапайым, ең бастысы, қазаққа жақын тақырыптарға құрылатын мұндай хикаяларды әрбір телеарна-ақ жасай алар еді. Ескеретін бір нәрсе, халықты қолдау тек әлеуметтік жеңілдіктер жасаумен ғана шектелмейді. Яғни оның рухани сұранысын өтеу жайын да естен шығармаған жөн.

Шындап келгенде, мексикалық, бразилиялық атышулы сериалдарға өзек болып отырған махаббат пен зұлымдықтың, достық пен қастықтың, әділет пен әділетсіздіктің, жалпы, ақ пен қараның, жақсылық пен жамандықтың тайталасын өз қоғамымыздан-ақ күніне сан мәрте көріп, біліп жүрміз. Демек, ынта-ықылас болған жағдайда осы жайттардың бәрін өз мәдениетімізге, дәстүріміз бен ұлттық құндылықтарымызға орайластырып, қазақы мазмұндағы тағылымды дүние түсіруге әбден болады. Әрбірден соң ұлттық мәдениетті дамытуға әрқайсымыз міндеттіміз. Қазір іргеміздегі елдердің бәрі де шетелдік телесериалдарды өздерінің ішкі өнімдерімен алмастыруға барынша күш салып жатыр. Мұның барлығы - сырттан болатын рухани экспансияға тосқауыл қоюға тырысушылықтан туындаған әрекеттер. Осындай жағдайда біздің бейғам жатуымыз ақылға сыймайды. Қанша жерден жеңіл-желпі нәрсе ретінде қарағанымызбен, халықтың сұранысын ескере отырып, біз де телехикая жанрын дамытуды жан-жақты қолға алуға тиіспіз.

Бұл ретте, Чарльз Кенни деген, медиарынокты зерттеуші америкалық ғалым: «Көпіршікті опералардың бәрі - адамзатты жақсы болашаққа жеткізетін көлік қана және ол артта қалған елдерге прогресс апарады» деген екен. Яғни мұны да қоғамның даму кезеңіндегі жанама бір құбылыс, қажетті нәрсе деп қабылдауымыз керек. Мамандардың пікірінше, тек бізде ғана сериалдар туралы «екінші сортты өнім» деген түсінік қалыптасқан. Шын мәнісінде, әлем жұртшылығы бұл түсініктен әлдеқашан арылған. Сөйтіп, бірқатар үлкен кинокомпаниялардың өзі толықметражды кинодан сериалдарға көше бастаған. Онда да қарабайыр, атүсті емес, драматургиясы терең, режиссурасы мықты, тек телевизиялық форматтағы дүниелерге…

Роза РАҚЫМҚЫЗЫ, “Алаш айнасы” газеті, 12 маусым 2010 жыл.

Бөкей хан туралы кино түсірілмек

admin — Sat, 12 Jun 2010 05:02:45 +0000

Өткен жылы Атырау облысының әкімі Бергей Рысқалиевпен өңірдің атақты батыры, ақыны Махамбет Өтемісұлы туралы фильм түсіру жөнінде ойымен бөліскен қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов мұнайлы өлкеге осы жолғы сапарында облыс әкімі тарапынан қажетті қаражаты бөлінген «Махамбет» фильмнің түсірілімі аяқталғанын айтты. Үстем таппен күрескен батыр, дәулескер күйші әрі ақын Махамбет туралы фильмнің тұсаукесері күз айында халық назарына ұсынылатын болады. Әзірге қоғам қайраткері Олжас Омарұлы облыс әкімі Бергей Рысқалиевке жаңа фильмнің бірінші бейнетаспасын табыс етті.
Осынау салиқалы жүздесуде Атырау облысының әкімі Бергей Сәулебайұлы өткен тарихты ұрпақтар санасына жаңғырту мақсатында Олжас Омарұлына Бөкей хан туралы фильм түсіру қажеттілігін айтып, өз тарапынан қолдау болатынына уәде берді. Мәңгілік мекені Қазақстан мен Ресейдің тоғысқан шекаралық тұсында жатқан Бөкей хан - еліміздің егемендігінің жиырма жылдығы алдында есімі жаңғыртылып, ұрпаққа үлгі боларлықтай тұлға. Сондықтан Бөкей хан туралы фильм түсіру - заман талабы. Облыс әкімінің бұл ұсынысы қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов тарапынан да қолдау тапты. Алдағы күзде «Махамбет» фильмі көрермен назарына ұсынылып, қалың көпшіліктің пікірі айқындалған соң, Бөкей хан туралы фильмнің жобасы жасалатын болады.

Тұрсын ҚАЛИМОВА, «Айқын» газеті, 11 маусым 2010 жыл.